SİGORTA HUKUKUNDA RİZİKO VE TEMİNAT

• Temel kavramlar

  • Riziko: Sigortalanan menfaat üzerinde gerçekleşmesi muhtemel tehlike/olay (yangın, kaza vb.). Rizikonun gerçekleşmesi “hasar”ı doğurur.
  • Teminat: Poliçe ve genel/özel şartlarla güvence altına alınan rizikoların gerçekleşmesi halinde sigortacının ödeme borcu.

• Kapsamın belirlenmesi

  • Teminat kapsamı; poliçe metni, genel şartlar, özel şartlar ve ilgili mevzuat birlikte yorumlanarak belirlenir.
  • Teminat dışı haller; genel/özel şartlarda açıkça sayılır (ör. kasko’da belirli haller, sorumluluk sigortalarında kanundaki istisnalar).

• İspat yükü (özet)

  • Kural: Sigorta ettiren/zarar gören, gerçekleşen rizikonun teminat kapsamında kaldığını ve illiyet bağını ispatlar. Sigortacı, teminat dışı hal varsa bunu somut delille kanıtlar.
  • Doğru ihbarın kasten yapılmaması veya kötü niyet şüphesi varsa, teminat içinde kaldığını ispat yükü sigorta ettirene geçebilir.

• Rizikonun ağırlaşması

  • Sigorta süresince rizikoyu olağanın üzerinde artıran davranışlar (ör. tehlikeli kullanım) sigorta ettirenin bildirim/özen yükümlülüklerini gündeme getirir; sonuçları poliçeye ve kanuna göre değişir (prim farkı, teminat daralması, tazminatta indirim).

• İlliyet bağı ve istisnalar

  • Tazminat için genellikle riziko ile zarar arasında uygun illiyet aranır; istisna veya ihlalin zarara etkisi yoksa tazminat tamamen reddedilmeyebilir (oranlama/indirime yol açabilir).

• Örnek: kasko ve alkol tartışması (özet içtihat görünümü)

  • Uygulamada Yargıtay, kasko hasarının reddi için kazanın salt/münhasıran alkol etkisiyle meydana geldiğinin denetime elverişli biçimde ispatını çoğunlukla aramıştır; salt alkol varlığı tek başına yeterli görülmeyebilir.
  • Akademide ve uygulamada bu kriterin kapsamı ve ispat güçlüğü tartışılmaktadır.

• Bildirim ve işbirliği yükümlülükleri

  • Riziko gerçekleştiğinde sigortalı/zarar gören; makul sürede ihbar, zararı azaltıcı tedbirler, istenen belge ve bilgilere erişim sağlama borçlarına uyar; aykırılık halinde tazminat hakkı etkilenebilir (tam/kısmi red veya indirim).

• Poliçe limitleri, muafiyet ve istisnalar

  • Ödeme; teminat limiti ve alt limitlerle sınırlıdır.
  • Muafiyet/ müşterek sigorta gibi klozlar tazminatı azaltabilir.
  • Teminat dışı haller açık yazılmalı; tereddütte sigorta lehine veya düzenleyenin aleyhine yorum tartışmaları gündeme gelebilir.

• Sorumluluk sigortaları (ör. ZMSS)

  • Sigortacı, işletenin üçüncü kişilere karşı hukuki sorumluluğunu poliçe limitleri dahilinde karşılar; işleten kusursuzsa (ve sorumlu değilse) sigortacının da sorumluluğu doğmaz.

• Pratik kontrol listesi (hasar durumunda)

  1. Poliçe, genel/özel şartlar ve istisnaları kontrol edin.
  2. Rizikonun gerçekleştiğini ve teminat kapsamını gösteren delilleri toplayın (tutanak, bilirkişi, fotoğraf).
  3. Süresinde ihbar yapın ve zararı artırmaktan kaçının.
  4. Sigortacının ileri sürdüğü istisna/teminat dışı hal için somut delil isteyin.