SUBAY VE ASTSUBAY SİCİL İPTALİ

27.12.1998 tarihli ve 23566 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Subay Sicil Yönetmeliğinin 24’üncü maddesinin 1’inci fıkrasının (d) bendi, “General/Amiral sicil belgesindeki ayırt edici nitelikler “Değerlendirme Nitelikleri” ile Teğmen-albay sicil belgesindeki “Ayırt Edici Nitelikler” bunları açıklayan kıstaslar yardımıyla değerlendirilir. General/Amiral sicil belgesinde birinci sicil üstlerince personelin hâlihazırdaki görevindeki başarı durumu, bir üst rütbedeki görevleri yapmaya hazır olma durumu, personelin gelecekte üstlenebileceği görevlere yönelik değerlendirmeler, personelin öne çıkan özelliklerine yönelik kanaat yazılması zorunludur. Sicil üstleri, sicil belgesi ve Türk Silâhlı Kuvvetleri sicil belgesi düzenleme kılavuzunda yer almayan hususlarla ilgili varsa ilâve kanaatlerini yazabilirler. Bu kanaatler, ihtiyaç duyulması halinde, sonraki sicil üstleri ve/veya ilgili birimler tarafından, personel hakkında yapılacak değerlendirmeler ile atama, seçim, görevlendirme vb. konularında personel hakkında verilecek kararlarda kullanılabilir. Teğmen-albay sicil belgesinde birinci sicil üstleri tarafından ÜSTÜN BAŞARILI ve KATEGORİSİNDEKİ EMSALLERİNİN ÜSTÜNDE ile YETERSİZ ve KATEGORİSİNDEKİ EMSALLERİNİN ALTINDA olarak değerlendirilen Ortak Nitelikler için tek, Görev Alanı Niteliklerinin her biri için ayrı olacak ve öncelikle NE ZAMAN, NEREDE ve NEDEN sorularına cevap verecek şekilde en az 20 kelimeden (150 karakter) oluşan gerekçe yazılması zorunludur. Gerekçelerin şekil ve anlamlılık uygunluğu sıralı sicil üstleri ve Kuvvet Personel Başkanlıklarının uygun göreceği birimler tarafından incelenir. Birinci sicil üstü elektronik ortamda sicil verme işleminin tamamlanmasını müteakip ikinci sicil üstüne bilgi verir. Matbu sicil belgesi doldurulması durumunda ilgili bölümleri doldurur, imza eder ve ikinci sicil üstüne gönderir.” şeklinde düzenlenmiştir. Anılan Yönetmeliğin söz konusu maddesi sicil belgelerinin nasıl düzenleneceğini belirlemiş ve sicil belgesinde yer alacak kanaatlerin emsallerine göre kıyaslanarak ne zaman, nerede ve neden sorularına cevap verecek şekilde gerekçelendirilmesini zorunlu tutmuştur. Dolayısı ile söz konusu düzenleme sicil verilirken nota etki eden kanaatler ile serbest kanaatlerinde sübjektiflikten uzaklaştırarak objektif olarak verilmesi amaçlanmıştır. Objektifliği de sağlamanın kriteri somut olgulara dayandırılmak üzere ne zaman, nerede ve neden sorularına cevap verilmesini aramıştır. 

Ayrıca;

Subay Sicil Yönetmeliği’nin 41’inci maddesi, “Teğmen, üsteğmen, yüzbaşı, binbaşı ve yarbay rütbelerindeki subayların terfileri  aşağıdaki esaslara göre yapılır. Teğmen, üsteğmen, yüzbaşı, binbaşı ve yarbay rütbelerindeki subaylar, her sınıf kendi arasında (kurmay subaylar kendi sınıflarında), branşlara ayrılan sınıflarda ise branşları içerisinde sicil notu ortalaması en yüksek olandan başlanmak üzere yeterlik derecesine göre sıralanırlar. Bu sıralama esas alınmak suretiyle; teğmen, üsteğmen,  yüzbaşı  ve  binbaşılar  için  sicil notu ortalaması, sicil tam notunun % 60 ve daha yukarısı; yarbaylar için % 70 ve daha yukarısı olanlar ve Kanunun 38 inci maddesinde belirtilen terfi şartlarını haiz bulunanlardan, en üstün yeterlik derecesinden başlanmak üzere, Kanunun 41 inci maddesine göre her sınıf veya branşlara ayrılan sınıflarda ise her branş için belirlenen kadrolara göre, bir üst rütbedeki kadro açığı kadarı, bir üst rütbeye terfi ettirilir.” hükmüne amir olduğu,

Askerlik müessesesinde her türlü̈ yükselme, taltif, yurtiçi ve yurtdışı kurs, öğrenim ve görevlendirmelerde personelin sicilleri büyük önem arz etmektedir. Bu nedenle sicil üstleri üstlük ve komutanlığın en önemli özel yetkilerinden olan sicil verme yetkisini kullanırken mutlaka objektif, adil, eşit olarak kullanılması gerektiği, sicil üstlerinin sicil verme yetkisini kullanırken objektif kıstaslara göre değerlendirme yapması, sicil belgesindeki kanaatinin oluşmasına etki eden hususların somut bilgi ve belgeye dayanması, özellikle geçmiş̧ yıllardaki sicil notundan daha düşük not takdir edilmesi halinde daha düşük not takdir edilmesinin makul ve geçerli bir sebebinin mevcut olması, menfi kanaatlerin somut bilgi ve belgelere dayanması gerekmektedir. Ölçüsüz kullanılan takdir yetkisine dayanılarak verilmiş̧, hiçbir belgeye dayanmayan bir sicilin, sübjektif bir sicil düzenlemesinden öteye gidemeyeceği, kaldı ki kamu yararına kullanılması zorunluluğu olan takdir yetkisinin objektif ölçütlere göre kullanıldığının kanıtlanmasında başkaca bir hukuki olanağın da mevcut olmadığı, belirtilen bu esaslara aykırı şekilde düzenlenen sicillerinin ise hukuka aykırı olacağı değerlendirilmektedir. Sicil işlemlerindeki hukuka aykırılığın kendisini gösterdiği durum ise; uzun yıllar boyunca belirgin bir çoğunlukta çok yüksek sicil notları ve olumlu kanaatler ile takdir edilen personelin, genel gidişata ve uygulamaya istisna teşkil edecek bicimde ve göze çarpacak nitelikte, ayrıca birden bire düşüşü açıklayan makul nedenler öne sürülmeksizin düşük sicil notları ile takdir edilmesi ve hakkında olumsuz kanaatlerin belirtilmiş̧ olmasıdır. 

Bu durumda, personel hakkında açılmış̧ idari veya adli soruşturma bulunmaması, yazılı veya sözlü̈ ikazının bulunmaması ve sicil dönemi içerisinde takdirname bulunması gibi somut bilgi ve belgelerin bulunduğu durumlarda somut bilgi ve belgelere dayanmayan düşük sicil notu ve menfi kanaat verilmesi hukuka uygun olmayıp takdir hakkının uygun kullanılmamasıdır.

Sicil belgelerinin personele tebliğ edilmemesi nedeniyle de herhangi bir süre şartına bağlı kalmaksızın her zaman sicil iptal davası açılabilmektedir.